متن سخنرانی اقای خاتمی در دانشگاه تهران به مناسبت روز دانشجو

آفتاب: سيدمحمد خاتمی در ادامه حضورش در دانشگاه تهران، در پاسخ به اين پرسش كه برای انتخابات رياست‌جمهوری پيش رو، استراتژی شما و مجموعه دلسوزان نظام در چگونگی نقش‌آفرينی در انتخابات و تحقق رسالت جريان دانشجويی به عنوان امری كه امروز يكی از اساسی‌ترين امور به شمار می‌آيد، چيست؟ گفت: «اگر اجازه بدهيد بنده اين سوال را آخر جواب می‌دهم كه دانشجويان حاضر در پاسخ «نه» گفتند».

وی در ادامه گفت: «پاسخ به اين سوال كمی به توضيح نياز دارد، پس اگر سوالاتی را كه جواب كوتاهتری می‌خواهد، ابتدا بگوييد بهتر است. اما دانشجويان حاضر در جلسه خواستار پاسخگويی خاتمی شدند كه وی نيز به اين پرسش پاسخ داد».

خاتمی اظهار كرد: «‌در انتخابات رياست‌جمهوری كه پيش روی ماست، ابتدا بايد پرسيد چه بايد كرد، كه اين يک مساله است و صحبت شما در رابطه با شخص بنده نيز مساله‌ی ديگری است، در مورد خودم افرادی نظير بنده از نسلی هستيم كه در كودكی شاهد نهضت مقاومت ملی، استقرار حكومت ملی و بعد كودتای آمريكايی و ضدملی 28 مرداد بوده است».

وی ادامه داد: «در نوجوانی شاهد شروع نهضت بسيار گسترده و عميق به رهبری امام بوديم و در بهترين سال‌های عمر در حوزه و دانشگاه لحظات شيرين و تلخی داشتيم؛ البته نه در حد بزرگانی كه در اين زمينه خيلی مايه گذاشتند، بلكه در حد ناچيزی، دست بر آتش مبارزات، چه در زمينه فكری و چه در زمينه عملی، داشتيم».

خاتمی ادامه داد: «انقلاب اسلامی برای ما نويد يک بامداد روشن و نجات كشور از يک دوران سياه را داشت؛ اما سوال اينجاست كه ملت ما چه می‌خواستند؟»

رييس‌جمهور سابق كشورمان در ادامه توضيح داد: «از صد سال پيش كه جنبش اجتماعی شروع و زمانی كه انقلاب اسلامی پيروز شد، بيش از 13 قرن از حضور اسلام در اين سرزمين می‌گذشت. اين اسلام و دنيای اسلام در مواجهه با دنيای جديد كه به لحاظ سياسي، فكری و اقتصادی تحولاتی را ايجاد كرده بود، رويكردهای مختلفی پيدا كرد كه يكی رويكرد انفعالی بود و از طرف سنت‌پرستان كه فقط به ظواهر دين و انديشه‌های خود پايبند بودند، مطرح می‌شد. هم‌چنين مساله‌ مقاومت كامل در مقابل غرب مطرح شد، البته می‌دانيد اين روش و سنت، خود از عوامل بسط و پيدايش سكولاريسم در كشورهای اسلامی بوده است».

وی افزود: «در ميان اين افراد كسانی روشن‌بين‌تر بودند و می‌دانستند اوضاع تغيير كرده و سعی می‌كردند اسلام را به گونه‌ای مطرح كنند كه بتواند حلال مشكلات باشد».

رييس موسسه بين‌المللی گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها خاطرنشان كرد: «در عمل اين‌ها فقط به امارت كامل و خلافت اسلامی كه سابقه در تاريخ داشت، می‌انديشيدند. در اين ميان انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام بود كه جمهوری اسلامی را مطرح كرد؛ بينشی روشن كه در عين حال می‌بايست بر هويت خود ملت تكيه كند، می‌خواست از دستاوردهای بزرگ دنيا در همه‌ی عرصه‌ها استفاده كند. ما در رويكرد اول ارتجاع كامل می‌بينيم و در قسمت دوم، يعنی آن‌ها كه به خلافت می‌انديشيدند، اگر روی كار می‌آمد، يک نظام خشن كه فقط به ظواهر تكيه می‌كرد و همه آزادی‌ها را از بين می‌برد، ايجاد می‌شد كه نمونه آن را در همسايگی خودمان ديديم».

خاتمی ادامه داد: «جمهوری اسلامی برای همه ما نويدبخش بود كه بتوانيم بر اساس آن تحولی را ايجاد كنيم؛ چنان‌كه فداكاری‌هايی برای آن، و اين همه شهيد داده و تلاش‌ شد. اكنون هم هر كاری كه برای تحقق آن جمهوری به آن صورت كه امام گفت و به آن صورت كه در قانون اساسی آمده و خواست ملت ماست، انجام می‌دهيم».

وی در ادامه با بيان اين كه در روند موجود با مشكلاتی روبرو هستيم، افزود: «معتقديم با اين روند كه ممكن است حتی با حسن نيت هم باشد، پيشرفت دور از دسترس است، مشكلاتی همچون فقر، تبعيض و نابرابری افزايش پيدا می‌كند، تهديدها عليه ايران افزايش پيدا می‌كند، حتی خطر تخريب اسلام و آرمان‌های انقلاب نيز وجود دارد».

خاتمی با بيان اين كه برای كسانی كه دلبسته نظام، ‌اسلام، مردم و دارای انديشه هستند، انديشيدن درباره تغيير وضعيت موجود امر مطلوبی است، اظهار كرد: «معتقديم كشور ظرفيت‌های فراوانی به لحاظ مدنی، ‌اقتصادی، موقعيت ژئوپلوتيک و ژئواستراتژيک دارد كه هم می‌توان از اين مشكلات رهايی پيدا كرد و هم در جهت تامين خواسته‌های سياسی، اقتصادی و اجتماعی مردم برنامه ارائه داد».

وی خاطرنشان كرد: «بنده با كارشناسان و خبرگان در ارتباط هستم و معتقدم آسان‌ترين كار برای خدمت به مردم، داشتن برنامه است، اما مساله اين است كه آيا برنامه‌ و شعار خوب داشتن برای اين كه بتوان به مردم خدمت كرد، كافی است؟ اگر اين برنامه و منتخب مردم با پشتوانه يک تفاهم ملی و پشتوانه همه اركان و ارگان‌های نظام روی كار نيايد و يا برعكس در مقابل برنامه‌هايش كارشكنی شود، نه تنها نمی‌شود از اين امكانات استفاده كرد، بلكه حتی ممكن است امكانات موجود را به هدر دهد».

وی افزود: «در صورتی می‌توان با برنامه آمد كه مطمئن بود می‌توان آن را اجرايی كرد و دستگاه‌ها و نهادهايی كه دارای قدرت هستند پشتيبان باشند تا حداقل كارشكنی نشود؛ بنابراين اگر كسی با وجود اين كه می‌داند برنامه دارد، ولی نمی‌تواند كار كند در ‌آمدن ترديد می‌كند، نشانه عافيت‌طلبی نيست، بلكه نشانه اين است كه آيا می‌تواند كار بكند يا نمی‌تواند. اگر همه چيز بر وفق مراد نباشد يا كارشكنی در كار باشد، نمی‌توان كار را انجام داد».

رييس‌جمهور سابق كشورمان تصريح كرد: «اما اين كه چه بايد كرد؟ بنده معتقدم بايد با تدبير انديشيد و در مسير خدمت به مردم و آرمان‌های آن‌ها كار كرد، هم‌چنين برای اعتلای كشور، تامين آزادی‌ها در جامعه، مبارزه با فقر، ايجاد توليد و اشتغال و ساير مسائل و همچنين دفع تهديدها تلاش كرد. در اينجا نبايد متوجه فرد باشيم. اگر كسی احساس كند آمدن او با كارشكنی توام می‌شود بايد به سراغ فردی رفت كه تحول‌خواه باشد و روی او هم حساسيت كمتر باشد تا هم بتواند به مردم خدمت كند و هم نيروها هدر نرود».

وی ادامه داد: «بنابراين همه بايد در عرصه‌ انتخابات حضور داشته باشيم و بكوشيم آن‌چنان كه به مصلحت جامعه است دفاع و تبليغ برای آمدن افرادی كه برنامه دارند و بتوانند در مسير اهداف انقلاب حركت و به جامعه خدمت كنند، انجام دهيم؛ بنابراين همه در اصل انتخابات شركت می‌كنيم». 

در ادامه اين سوال پرسيده شد كه در شرايط فعلي، اموری كه برتصميم‌گيری شما اثر می‌گذارد كدام است؟

خاتمی در پاسخ گفت: «ما آزادی، استقلال، پيشرفت و عدالت را می‌خواهيم، بايد واقع‌بين بود و ايد‌ه‌آل‌گرايی نكرد. معتقدم ايران زمينه‌های بسيار مساعدی برای پيشرفت دارد. مردم ما شايسته‌ی برخورداری از آزادی و استقلال هستند و برای اين كار بايد برنامه داشت و بر اين اساس آسان‌ترين كار داشتن برنامه است؛ به‌ويژه برای ما كه تجربه‌ تدوين دو برنامه سوم و چهارم و اجرای كامل برنامه‌ سوم را داشتيم و به مسائل آشنا هستيم و مطالب را می‌دانيم».

وی افزود: «معتقدم در حال حاضر شرايط سخت‌تر شده و نتوانسته‌ايم در مسير اهدافی كه چشم‌انداز و ساير اهداف بلند دارند، حركت كنيم، اما انجام تحول در جامعه و پيشرفت كه هم مردم از نظر اقتصادی در جايگاه مناسب باشند و هم عدالت اجتماعی حاكم شود و هم تهديدات نسبت به ايران كم شود و بسياری از اصولی كه ما بر آن پافشاری می‌كنيم، حفظ شود، كاملا ميسر است؛ مهم آن است چه كسانی و چگونه می‌توانند كار را انجام دهند».

رييس‌جمهور سابق كشورمان در ادامه گفت: «اگر برنامه خوب هم داشته باشيد اما در مقابل با دو مساله روبرو باشيد كه يكی توقع مردم است كه انتظار دارند يک شبه مسائل حل شود ( اين در حالی است كه مسائل يک شبه حل‌شدنی نيست اما می‌توان در آن جهت حركت كرد) و دومين مساله اين كه با كارشكنی و تخريب مواجه شويد؛ يعنی دستگاه‌هايی كه بايد كمک كنند فقط مردم را تحريک كنند، (نمی‌توان كار كرد)».

خاتمی ادامه داد: «در زمان بنده فقر، فساد و گرانی وجود داشت و اشتغال نبود، در رسانه‌ ملی و دستگاه‌های مختلف و تشكيلات مختلف (اين امر مطرح ‌شد)! اما امروز ان‌شاءالله همه جا گل و بلبل شده است».

وی افزود: «اگر شرايط به اين صورت باشد كه واقع‌بينانه بتوان با مردم حرف زد و برنامه ارائه داد و بعد مطمئن بود كه اين برنامه‌ها در عمل پياد می‌شوند، و از طرف ارگان‌ها و نهادها پشتيبانی شود يا حداقل كارشكنی نشود، (می‌توان كار كرد)».

خاتمی افزود: «نمی‌توان به مردم قول داد و نتوانست عمل كرد و سپس جريان‌ها و جناح‌ها شروع به حمله كنند. بنده معتقدم بايد فردی بيايد كه می‌تواند كار بكند، البته من نمی‌گويم نه، دارم بررسی می‌كنم».

وی خاطرنشان كرد: «اگر به سراغ افرادی برويم كه هم برنامه دارند و هم تحول‌خواهند و هم حساسيتی كه روی ماها وجود دارد، روی آن‌ها نيست، در خدمت بيشتر به مردم بوده‌ايم. ما و شما بايد تلاش كنيم تا آنچه بيشتر به نفع ملت، انقلاب و جامعه است، ان‌شاءالله عملی شود».

خاتمی در ادامه اين جلسه در پاسخ به سوالی درباره اين كه بهترين استراتژی برای حضور كليه گروه‌ها، اقشار سياسی و به‌ويژه دانشجويان چيست؟ گفت: «آنچه برای انتخابات لازم است وجود آزادی فضای انتخابات،‌ اطمينان از اين كه رای مردم مورد حرمت قرار گيرد و همچنين زمينه‌سازی برای رقابت است؛ يعنی دوستان از هر جناح و گروه و حزبی ابتدا برنامه خود را عرضه كنند و زمينه و اطمينان داده شود كه نمايندگان واقعی جريان‌های فكری و گروهی می‌توانند در عرصه انتخابات حاضر و گروه‌ها و جريان‌های بيرون بدون تخريب يكديگر به ترويج برنامه‌های خود بپردازند».

وی ادامه داد: «بنده معتقدم اصول‌گرايی به آن معنا كه ما گفتيم راه نجات كشور، تقويت آرمان‌های انقلاب و خدمت به مردم است؛ اما در عين حال اين مردم هستند كه بايد نظر و رای بدهند و طبعا اگر فضا،‌ فضای اطمينان‌بخش باشد، هر رايی كه مردم دهند، بايد مورد اطمينان قرار گيرد و همه به آن احترام بگذارند».

وی افزود: «اگر مردم با اميد در صحنه حاضر شوند، ترديدی ندارم كه نتيجه رايشان در جهتی خواهد بود كه در مسير تامين خواست‌های ملت ايران، آزادی، استقلال، پيشرفت و رفع تهديدهاست. مردم بايد در صحنه حضور يابند».

خاتمی با بيان اين كه همه كار دست ما نيست و بخشی در دست برگزاركنندگان است گفت: «بخشی از اين كار ارائه برنامه‌های روشن و جذاب برای جذب بيشتر مردم به پای صندوق‌های رای است. در صورت حصول چنين شرط‌هايی، هر رايی كه حاصل شود بايد به آن احترام گذاشت».

وی در ادامه در پاسخ به پرسشی مبنی بر اين كه آيا استراتژی‌ای برای مبارزه با كارشكنی‌ها وجود دارد، با تاكيد بر اين كه يقينا بايد در اين زمينه كار شود، ‌توضيح داد: «همه چيز دست ما نيست. شما ديديد كه در جريان انتخابات گذشته در امر تاييد صلاحيت‌ها چه شد و چه نيروهای برجسته‌ انقلابی سابقه‌داری از صحنه حذف شدند».

وی ادامه داد: «در جريان انتخابات مجلس هشتم از 290 كرسی مجلس، جبهه‌ اصلاحات با همه‌ تسامحی كه داشت در 104 كرسی امكان رقابت داشت. ديديد كه در اين 104 كرسی نزديک به 60 نفر به صحنه آمدند، ‌جو جامعه اين‌چنين است. آيا اگر در 290 كرسی نامزدهای اصلاح‌طلب حضور داشتند، امروز بالای 50 درصد اين مجلس در اختيار اصلاح‌طلبان نبود؟».

رييس‌جمهور سابق كشورمان هم‌چنين در واكنش به برخی شعاری با محتوای « مرگ بر ...» در سالن گفت: «اصلا شعار مرگ ندهيد، بحث دوستانه داريم».

خاتمی در ادامه سخنانش اظهار كرد: «اين كه بگذارند چه كسانی در عرصه بيايند و نيايند، يک مساله است، گرچه متاسفانه امروز تائيد يا ردصلاحيت‌ها اثر مثبت يا منفی در جامعه ندارد و اين برای ما باعث تاسف است، بدين معنا كه ارزيابی در اين زمينه برای جامعه‌ ما چندان مورد توجه نيست».

وی افزود: «ما از موضع دفاع از اسلام و جمهوری اسلامی می‌گوييم بايد در جامعه طوری باشد كه اين طور تلقی شود كه هر كس با او برخورد می‌شود، انسان مجرم خطرناكی است نه اينكه اين شائبه ايجاد شود كه در برخی مواقع فقط به خاطر انتقاد و آن هم نه اعتراض، با افراد برخورد می‌شود يا افرادی به دليل داشتن سليقه خاص سياسی رد صلاحيت می‌شوند، ولو اين كه سابقه آن‌ها در انقلاب و ساير مسائل از برخی كسانی كه ردصلاحيت می‌كنند، بيشتر باشد».

خاتمی تصريح كرد: «همه چيز دست ما نيست. ما فقط می‌توانيم اعتراض و مساله را مطرح كنيم، به همين دليل بايد تلاش شود افرادی كه به هر حال توان ردصلاحيت آن‌ها نيست يا ردصلاحيت آن‌ها هزينه‌ی زيادی دارد بيشتر در صحنه شركت كنند».

وی ادامه داد: «اگر اين مشكل نبود افرا باصلاحيتی وجود داشتند كه می‌توانستند در انتخابات شركت كنند و مورد توجه مردم قرار گيرند و خدمت كنند».

خاتمی در ادامه توضيح داد: «افرادی كه انتخابات را برگزار می‌كنند رسالت و وظيفه‌ خود را پاسداری از رای مردم بدانند و احساس نكنند وظيفه شرعی آن‌ها اين است كه يک چيز خاصی تحقق پيدا كند، ولو آن كه خلاف رای مردم باشد».

وی ادامه داد: «اين احساس اگر وجود داشته باشد اين كه ما می‌گوييم بايد كسانی در جمهوری اسلامی مسئوليت داشته باشند كه واقعا به رای مردم معتقد باشند، واقعا معتقد باشند كه امام فرمود ميزان رای ملت است، اين اصل راهبردی است، نه اينكه خيال كنند جمهوری اسلامی جنبه‌ ظاهری دارد و رای مردم هيچ اعتباری ندارد و حتی قانون اساسی نيز مورد توجه نيست».

رييس موسسه بين‌المللی گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها ادامه داد: «انتخابات بايد طوری باشد كه نظارت كامل از سوی ملت و نمايندگانی كه ممكن است مورد ستم قرار گيرند، واقع شود؛ اما متاسفانه در انتخابات مجلس نتوانستيم اين موضوع را صددرصد اجرا كنيم؛ ولی دوستان سازوكاری را انجام دادند تا بتوانند نظارت را انجام دهند و حتی‌الامكان چهر‌ه‌های مطلوبی حضور پيدا كنند و از رای مردم حمايت شود».